1. Summary (Tóm tắt)

Loạt bài viết này tôi muốn giới thiệu Double Diamond (Kim Cương Kép), một framework quan trọng liên quan Tư duy Thiết kế (Design Thinking), được phát triển bởi Design Council. Đây là một quy trình thiết kế lặp đi lặp lại, chia thành hai phần chính: Kim Cương 1 - Problem Space tập trung vào khám phá và xác định vấn đề; Kim Cương 2 - Solution Space tập trung vào phát triển và đưa ra giải pháp.

Điểm mấu chốt của Double Diamond là sự kết hợp giữa Tư duy Mở (Divergence) để mở rộng ý tưởng và Tư duy Hội tụ (Convergence) để chọn lọc giải pháp, thông qua bốn giai đoạn: Discover, Define, Develop, Deliver.

Mục tiêu của framework này là giảm thiểu rủi ro, giúp cả đội ngũ hiểu rõ vấn đề và tập trung vào việc "Thiết kế đúng thứ người dùng cần" (Design the Right Thing) trước khi "Thiết kế đúng cách" (Design Things Right). Bài viết này là phần mở đầu cho loạt bài về cách áp dụng Double Diamond trong Product Design.

2. Nội dung

Sự Khác Biệt Giữa Sản Phẩm Tốt và Sản Phẩm Vĩ Đại

Trong kỷ nguyên công nghệ số kết hợp cùng AI hiện nay, tốc độ phát triển sản phẩm đã trở nên chóng mặt. Tuy nhiên, sự vội vàng thường dẫn đến sai lầm đắt giá nhất: sản phẩm hoạt động tốt, nhưng không ai muốn sử dụng vì nó giải quyết sai vấn đề. Đối với Product Team, áp lực đưa ra giải pháp nhanh chóng là rất lớn, nhưng việc xác định hướng đi chiến lược lại càng quan trọng hơn.

Double Diamond ra đời như một ngọn hải đăng, cung cấp một lộ trình rõ ràng, có hệ thống để dẫn dắt sự đổi mới. Nó chuyển quá trình thiết kế hỗn loạn thành một phương pháp luận quản lý rủi ro có thể đo lường và lặp lại. Đây là bài viết đầu tiên trong loạt bài chuyên sâu về Double Diamond Design Process, nơi chúng ta sẽ cùng giải mã framework này và khẳng định vai trò quan trọng của nó trong Product Strategy hiện đại.

1. DOUBLE DIAMOND LÀ GÌ? TRÁI TIM CỦA TƯ DUY THIẾT KẾ

Double Diamond là mô hình được công bố bởi Design Council vào năm 2004, nhưng triết lý cốt lõi của nó đã được các nhà thiết kế và nhà đổi mới sáng tạo áp dụng từ lâu. Nó là sự hệ thống hóa quá trình giải quyết vấn đề bằng cách chia quá trình này thành bốn giai đoạn riêng biệt, hình thành hai "kim cương" liên tiếp.

Nguyên lý Cốt lõi: Phân Kỳ (Divergence) và Hội Tụ (Convergence)

Tư duy thiết kế luôn đòi hỏi một sự căng thẳng mang tính xây dựng giữa việc mở rộng và thu hẹp:

• Tư duy Phân kỳ (Divergent Thinking): Mở Rộng. Đây là lúc chúng ta mở lòng, thu thập thông tin, quan điểm, dữ liệu thô, ý tưởng và quan sát. Mục tiêu là khai thác sự rộng lớn của vấn đề hoặc giải pháp mà không phán xét, khám phá các chiều sâu chưa được biết đến.

• Tư duy Hội tụ (Convergent Thinking): Thu Hẹp. Đây là lúc chúng ta quay lại, phân tích, sàng lọc, tổng hợp tất cả dữ liệu đã thu thập được. Mục tiêu là chắt lọc sự rộng lớn thành một trọng tâm rõ ràng, một Insight sắc bén hoặc một quyết định cụ thể.

Mỗi "Kim cương" là một vòng lặp hoàn chỉnh (Phân kỳ → Hội tụ), đảm bảo rằng sự tập trung luôn được cân bằng bởi sự khám phá toàn diện.

2. PHÂN TÍCH CẤU TRÚC: HAI KHÔNG GIAN VỚI HAI CHIẾN LƯỢC

Cấu trúc hai kim cương của mô hình chia quá trình thành hai không gian có mục tiêu khác nhau, đây là điểm mấu chốt để quản lý rủi ro:

Kim Cương 1: Problem Space (Không gian Vấn đề)

• Giai đoạn: Discover (Khám phá) và Define (Xác định).

• Mục tiêu Chiến lược: "Thiết Kế Điều Đúng Đắn" (Design the Right Thing). Nhiệm vụ của đội ngũ là hoàn toàn hiểu người dùng, nhu cầu, nỗi đau và bối cảnh của họ.

• Giá trị cốt lõi: Ngăn chặn việc lãng phí tài nguyên vào việc xây dựng giải pháp cho một vấn đề không tồn tại hoặc không quan trọng. Kết quả cuối cùng là một Tuyên bố Vấn đề (Problem Statement) rõ ràng.

Kim Cương 2: Solution Space (Không gian Giải pháp)

• Giai đoạn: Develop (Phát triển) và Deliver (Thực hiện).

• Mục tiêu Chiến lược: "Thiết Kế Đúng Cách" (Design Things Right). Nhiệm vụ là tạo ra, kiểm tra, lặp lại và triển khai giải pháp tối ưu cho vấn đề đã được xác định ở Kim Cương 1.

• Giá trị cốt lõi: Đảm bảo giải pháp không chỉ khả thi về mặt kỹ thuật mà còn đáp ứng được nhu cầu người dùng và mục tiêu kinh doanh. Kết quả cuối cùng là một sản phẩm/tính năng đã được kiểm chứng và sẵn sàng triển khai.

3. BỐN GIAI ĐOẠN CỦA QUY TRÌNH

Bốn giai đoạn (4 D's) của Double Diamond là xương sống của mọi dự án Product Design.

4. ÁP DỤNG VÀ TÍNH LẶP LẠI (ITERATION)

Sai lầm phổ biến là coi Double Diamond là một quy trình tuyến tính, chỉ thực hiện một lần. Thực tế, đây là một khuôn khổ lặp lại (iterative).

• Kim Cương Lồng Ghép: Một dự án lớn thường bao gồm một Kim Cương tổng thể (Chiến lược sản phẩm) và nhiều Kim Cương nhỏ hơn lồng ghép bên trong (Thiết kế tính năng cụ thể).

• Vòng lặp Liên tục: Việc thử nghiệm ở giai đoạn Deliver có thể dẫn đến Insights mới, buộc đội ngũ phải quay lại giai đoạn Discover để xác định lại vấn đề (nghĩa là bắt đầu một Kim Cương mới). Quá trình này không bao giờ kết thúc, mà liên tục tinh chỉnh và tối ưu hóa sản phẩm.

Ví dụ về cách Double diamond quản lý Rủi ro

Một công ty FMCG trong giai đoạn đầu nghiên cứu và phát triển ứng dụng bán hàng cho tiệm tạp hóa. Ngoài việc xây dựng tính năng quản lý đơn hàng và thống kê dòng tiền. H ọ định đầu tư mạnh vào giao diện và thiết kế nhiều chương trình khuyến mãi để thu hút người dùng. Nhưng khi áp dụng Kim Cương 1, họ phát hiện ra rằng phần lớn chủ tiệm chỉ quan tâm đến sản phẩm nào bán chạy trong khu vực, chứ không quá hứng thú với khuyến mãi vì nếu nhập nhiều mà không bán được thì cũng sẽ bị hết hạn sử dụng.

Kết quả, thay vì tốn nguồn lực vào tạo UI kỳ công và thiết kế nhiều ưu đãi, họ bổ sung tính năng gợi ý sản phẩm bán chạy theo khu vực (theo danh mục sản phẩm, đối tượng khách hàng …) và được đa số người dùng hài lòng. Double Diamond đã giúp họ giảm rủi ro đầu tư sai hướng bằng cách chuyển từ giả định sang bằng chứng

Kết luận

Double Diamond là một công cụ mạnh mẽ cung cấp sự hướng dẫn rõ ràng, cấu trúc hợp lý và phù hợp với nhiều môi trường cần thiết cho sự đổi mới bền vững. Nó là ngôn ngữ chung mà các nhóm đa chức năng (Design, PM, Engineering, Marketing) có thể sử dụng để thảo luận về rủi ro, ưu tiên và giá trị.

Nó là lời khẳng định rằng công việc của chúng ta bắt đầu bằng sự đồng cảm và khám phá. Bằng cách làm chủ Kim Cương 1, bạn đặt nền móng vững chắc cho mọi thành công trong thiết kế sản phẩm.

Trong Bài 2 tới, chúng ta sẽ đi sâu vào Kim Cương 1: Giải Mã Vấn đề (Discover & Define). Tôi sẽ tiết lộ các kỹ thuật tổng hợp dữ liệu chuyên nghiệp và hướng dẫn cách viết một Tuyên bố Vấn đề sắc bén – Sản phẩm đầu ra quan trọng nhất của mọi dự án.

3. Nguồn Tham Khảo

1. Design Council. The Double Diamond: A Framework for Innovation. (Nguồn gốc chính thức, nhấn mạnh tính lặp lại và tính ứng dụng chiến lược).

2. Liedtka, J. (2018). Design Thinking for the Greater Good. (Phân tích cách các tổ chức lớn sử dụng tư duy thiết kế để giải quyết vấn đề phức tạp).

3. Cooper, A. (2004). The Inmates Are Running the Asylum: Why High Tech Products Drive Us Crazy and How to Restore the Sanity. (Củng cố triết lý tập trung vào người dùng và tránh "chủ nghĩa kỹ thuật").

4. Nielsen Norman Group (NN/g). Various articles on Design Thinking and UX Processes. (Cung cấp các tiêu chuẩn ngành về các giai đoạn Discover và Define).

5. Ries, E. (2011). The Lean Startup. (Liên kết Double Diamond với các nguyên tắc Lean, đặc biệt trong việc thử nghiệm và lặp lại).