Trong hành trình sự nghiệp của mình, tôi đã apply khoảng chục công ty trong hơn 5 năm qua - từ agency nhỏ đến công ty product có vốn nước ngoài, từ fintech startup đến tập đoàn truyền thống đang chuyển đổi số. Tôi từng bị reject không một lời giải thích, từng nhận offer rồi từ chối, từng phải làm IQ Test (cá nhân mình, tôi thấy điều này rất vớ vẩn 🤣) và cũng từng chọn sai công ty để rồi nhận offer khác sau 2 tháng thử việc.

Bài viết này không chỉ là lý thuyết. Nó bao gồm những gì tôi thực sự trải qua - và những gì tôi ước mình biết sớm hơn.

Quy trình tuyển dụng ở Việt Nam thực ra diễn ra như thế nào?

Trên giấy tờ, các công ty thường đăng quy trình nghe rất bài bản. Thực tế thường lộn xộn và linh hoạt hơn rất nhiều.

Ở phần lớn công ty Việt Nam, đặc biệt là các công ty product và agency lớn — quy trình thường đi qua các bước sau:

1. Nộp hồ sơ qua LinkedIn / TopCV / email - với tôi thì phần lớn qua Linkedin và người quen giới thiệu.

2. Review CV & portfolio - đôi khi HR làm (sử dụng AI, công cụ hỗ trợ hoặc kinh nghiệm bản thân), đôi khi chuyển thẳng cho hiring manager

3. HR screening — cuộc gọi 15–30 phút hỏi ứng viền về bản thân, kinh nghiệm, thời gian bắt đầu nhận việc

4. Phỏng vấn chuyên môn — gặp trực tiếp hoặc qua Google Meet với lead/manager

5. Design challenge — không phải chỗ nào cũng có, nhưng nhiều nơi bắt đầu làm

6. Phỏng vấn văn hóa / vòng cuối — gặp thêm Head of Product, CTO, hoặc Founder

7. Offer và thương lượng

Khác biệt lớn nhất so với quy trình ở nước ngoài là: ở Việt Nam, HR thường đóng vai trò rất lớn trong các vòng đầu - và tỉ lệ lớn các HR không hiểu sâu về UX/UI hoặc Product Design. Họ sẽ hỏi bạn "biết dùng công cụ nào?", "có kinh nghiệm làm web / app không", hoặc so sánh bạn với ứng viên làm Graphic Design.

Đây không phải lỗi của họ (hoặc họ chưa có kinh nghiệm tuyển dụng trong mảng này), nhưng bạn vẫn cần hiểu điều đó. Nhiệm vụ của bạn ở vòng scanning là vượt qua bộ lọc/HR đó để đến được đúng người có thể đánh giá năng lực thực sự của bạn.

Một điều nữa gây hoang mang nữa là timeline phỏng vấn ở Việt Nam rất khó đoán. Tôi từng chờ feedback 3 tuần mà không có tin tức, nhắn tin hỏi thì mới biết hiring manager đang đi công tác, đang bận dự án cuối năm, ... Tôi cũng từng nhận offer chỉ sau 3 ngày nộp hồ sơ (ngày đầu nộp hồ sơ, phỏng vấn vào hôm sau và nhận offer sau ngày phỏng vấn). Đừng để thời gian chờ đợi phỏng vấn ảnh hưởng đến tâm lý, cứ apply song song nhiều nơi và follow up chủ động tiến độ với HR.

Nhà tuyển dụng đang thực sự tìm kiếm gì?

Câu trả lời ngắn: Người có thể làm được việc, không gây rắc rối thêm cho team, và không cần dạy lại từ đầu.

Nghe hơi thực dụng - nhưng đó là sự thật của thị trường Việt Nam hiện tại.

Khác với các công ty nước ngoài thường có framework đánh giá khá rõ ràng, nhiều công ty Việt Nam, kể cả những công ty tốt, tuyển dụng phần lớn dựa trên cảm tính của người phỏng vấn. "Nhìn có vẻ ổn", “hợp tính với sếp”, "nói chuyện được", "portfolio trông cũng được", “background có vẻ tốt” đây là những đánh giá thực sự xảy ra sau lưng bạn.

Điều đó có nghĩa là gì? Có nghĩa là ấn tượng đầu tiên quan trọng hơn bạn tưởng, bạn cần chủ động làm rõ giá trị của mình rất sớm trong cuộc trò chuyện, không phải đợi đến khi họ hỏi.

Điều thực sự được tìm kiếm phụ thuộc vào loại công ty:

• Startup / công ty product: Họ muốn người tự chủ, không cần quản lý sát, có thể đưa ra quyết định thiết kế độc lập và chịu trách nhiệm với kết quả. Portfolio đẹp không đủ — bạn cần kể được câu chuyện về tác động thực sự công việc của bạn tạo ra.

• Agency: Họ muốn người làm được nhiều thứ, nhanh, không phàn nàn nhiều khi brief thay đổi lần thứ năm. Khả năng thuyết trình, thuyết phục client để pitch thắng, chốt thiết kế là điểm cộng lớn.

• Tập đoàn / công ty truyền thống: Họ muốn người hiểu quy trình, hiểu nghiệp vụ, biết làm việc trong hệ thống nhiều tầng, và không làm mọi thứ phức tạo hơn mức cần thiết.

Đôi khi quyết định của họ hoàn toàn không liên quan đến năng lực của bạn. Có thể bạn chưa phù hợp với môi trường của họ. Có thể chi phí tuyển dụng bị cắt. Có thể bạn quá tốt và họ sợ bạn nghỉ sau 6 tháng vì chán công việc.

Thị trường Designer tại Việt Nam đang thực sự trông như thế nào?

Cách đây 5 năm, UI/UX còn là khái niệm xa lạ với nhiều công ty. Nhiều tin đăng tuyển và tìm việc dễ hơn. Bây giờ thì ngược lại - ai cũng nói đến UX, nhưng không phải ai cũng hiểu nó thực sự là gì. Kết quả là có một sự phân hóa rất rõ trên thị trường:

Nhóm đông nhất: "UI/UX Designer" — thực chất là graphic designer hoặc người học một khóa bootcamp 3 tháng, biết dùng Figma, có portfolio làm theo tutorial trên YouTube. Họ apply vào tất cả mọi thứ có chữ "UX" trong tên.

Nhóm ít hơn: Designer có nền tảng thực sự — hiểu research, biết thiết kế flows và IA, có thể tranh luận lý do đằng sau mỗi quyết định thiết kế. Nhóm này được săn đón nhiều nhưng số lượng ít.

Nhóm đặc biệt khan hiếm: Product Designer tư duy sản phẩm — người không chỉ thiết kế đẹp mà còn hiểu business, biết đặt câu hỏi đúng, và có thể làm việc ngang hàng với PM thay vì chỉ nhận brief và execute. Đây là người mà các công ty product tốt sẵn sàng trả lương rất cao.

Bạn đang ở nhóm nào? Câu trả lời đó quyết định bạn nên apply đâu và định vị bản thân như thế nào.

Một điều tôi học được từ anh chị đi trước, đừng gọi mình là "UI/UX Designer" trên CV. Nó vừa chung chung, vừa không chính xác về mặt chuyên môn (rất ít người giỏi chuyên sâu UI và UX cùng lúc), vừa đặt bạn vào cùng rổ với hàng trăm ứng viên khác. Gọi mình là "Product Designer", "UX Designer" hoạc "UI Designer" - rõ ràng và tự tin hơn.

Những kỹ năng thực sự cần thiết ở thị trường Việt Nam hiện tại:

• Thiết kế flows và wireframe rõ ràng, có logic

• Hiểu IA đủ để thiết kế navigation và structure cho product phức tạp

• Biết tổ chức và dẫn dắt một buổi workshop hoặc user interview đơn giản

• Thiết kế UI nhanh (cần khá nhiều ở starup, công ty nhỏ)

• Biết dùng Figma thành thạo

• Có thể thuyết trình và bảo vệ quyết định thiết kế trước stakeholder

• Hiểu đủ về development để biết cái gì khả thi và cái gì sẽ khiến developer ghét bạn

Còn một điều nữa, khả năng giao tiếp và viết lách tiếng Việt rõ ràng quan trọng hơn nhiều người nghĩ. Ở thị trường Việt Nam, bạn sẽ phải viết spec, giải thích quyết định thiết kế qua email, chat với stakeholder. Designer viết và trình bày kém, dù thiết kế tốt cũng thường bị đánh giá thấp hơn thực lực. May thay hiện tại các công cụ AI có thể hỗ trợ phần này, nhưng bạn vẫn cần phải tu duy mạch lạc nhé.

CV và Portfolio Sự thật từ người đã làm sai nhiều lần

Tôi từng có một CV dài hai trang, font chữ fancy, có biểu đồ radar, chấm điểm, … thể hiện kỹ năng. Tôi nghĩ nó trông chuyên nghiệp. Thực tế: nó trông như của sinh viên mới ra trường cố gắng quá mức.

Một hoặc hai trang. Không cần nhiều hơn. Nếu bạn có 5- 10 năm kinh nghiệm và không viết gọn gàng được, đó là vấn đề tư duy trình bày, không phải vấn đề giới hạn số trang.

Phần đầu là một đoạn 2–3 câu nói rõ bạn là ai và bạn giỏi cái gì. Không phải "Tôi là người đam mê thiết kế với tư duy sáng tạo" câu đó vô nghĩa hoàn toàn. Hãy viết cụ thể: "5 năm thiết kế sản phẩm mobile trong lĩnh vực fintech và e-commerce. Tập trung vào việc đơn giản hóa các flow phức tạp và cải thiện conversion."

Kinh nghiệm làm việc kèm số liệu nếu có. "Redesign onboarding flow, tăng completion rate từ 34% lên 67%" tốt hơn một triệu lần so với "Thiết kế giao diện app ngân hàng."

Không phải dự án nào cũng có metric để đưa vào CV. Nhiều sản phẩm vẫn đang ở giai đoạn MVP, internal testing hoặc thậm chí chưa kịp ra mắt. Trong trường hợp đó, thay vì viết mô tả công việc chung chung, hãy tập trung vào vấn đề bạn đang giải quyết, phạm vi của bài toán và vai trò của bạn trong quá trình thiết kế. Ngay cả khi chưa có số liệu, người đọc vẫn có thể hiểu được cách bạn suy nghĩ và tiếp cận một vấn đề sản phẩm.

Với designer junior ở Việt Nam: thay vì làm redesign concept của các app nổi tiếng, hãy tìm một bài toán thực tế nhỏ trong cuộc sống xung quanh. Thiết kế lại flow đặt xe của một hãng xe khách địa phương. Thiết kế app quản lý đơn hàng cho một tiệm cà phê nhỏ. Bài toán thật, constraint thật, hiring manager đánh giá cao điều này hơn nhiều.

Đừng gửi portfolio qua email dưới dạng file quá nặng. Đừng share link Google Drive rồi để private. Đừng dùng Behance nếu bạn không cập nhật nó từ 2021. Nếu được, hãy đầu tư một website của riêng mình, hoặc một trang Notion được làm cẩn thận, có link đến từng case study, đơn giản và hiệu quả hơn bất kỳ thứ gì khác.

Chuẩn bị cho phỏng vấn

Thực tế là: chất lượng câu hỏi phỏng vấn ở Việt Nam rất không đồng đều. Một số công ty, thường là công ty product đã có team design sẽ hỏi những câu rất sâu về quy trình, các tiếp cận vấn đề, quyết định thiết kế, kết quả và bài học rút ra. Nhưng nhiều công ty khác vẫn đang phỏng vấn Product Designer như phỏng vấn Graphic Designer hoặc Multimedia Designer.

Dù câu hỏi ở mức nào, bạn cần chủ động dẫn dắt câu chuyện về năng lực UX thực sự của mình. Khi họ hỏi "kể về một dự án bạn tự hào", đừng chỉ kể về màn hình đẹp, kể về bài toán, về quyết định, về đánh đổi trong thiết kế với business/technical bạn phải đối mặt.

Những câu hỏi bạn nên chuẩn bị

• "Em biết dùng những tool gì?" — Đây thường là câu hỏi của người không hiểu UX. Trả lời ngắn gọn rồi chuyển chủ đề: "Chủ yếu em dùng Figma, nhưng quan trọng hơn là kì vọng anh/chị muốn team design làm việc như thế nào?"

• "Em thiết kế được cả web/app không?" — Câu hỏi phổ biến ở agency và các công ty chưa có đội ngũ design riêng biệt. Hãy trả lời trung thực và đặt lại kỳ vọng ngay từ đầu.

• "Lương em muốn bao nhiêu?" Ở Việt Nam câu này thường xuất hiện rất sớm, ngay từ vòng HR. Đừng né tránh, hãy research kỹ benchmark lương cho vị trí và level của bạn trước khi đi phỏng vấn.

Về design challenge:

Ngày càng nhiều công ty Việt Nam bắt đầu yêu cầu design challenge - đây là tín hiệu tốt, cho thấy họ đang đánh giá chuyên môn nghiêm túc hơn. Sẽ có một số ứng viên không muốn mất thời gian để làm hoặc lo sợ bị ăn cắp ý tưởng. Bạn nên trao đổi rõ hơn về vấn đề này, phần lớn các công ty uy tín sẽ không sử dụng bài test của ứng viên vào product thật.

Khi đã nhận test, brief quá mơ hồ, hãy chủ động hỏi lại để làm rõ. Và quan trọng nhất: đừng chỉ submit thiết kế giao diện, hãy kèm theo một tài liệu ngắn giải thích quyết định thiết kế của bạn. Phần lớn ứng viên không làm điều này, và đó là lợi thế của bạn.

Điều tôi học được sau nhiều buổi phỏng vấn

Đừng cố làm hài lòng tất cả mọi người. Khi họ hỏi bạn có thể làm được không, câu trả lời "dạ em làm được hết" không giúp bạn, nó chỉ tạo ra kỳ vọng không thực tế hoặc dè chừng từ phía nhà tuyển dụng.

Hãy đặt câu hỏi ngược lại. Không phải để tỏ ra thông minh, mà để bạn thực sự biết mình đang bước vào cái gì. "Hiện tại team design có bao nhiêu người?", "Quy trình làm việc giữa design và dev như thế nào?", "Ai là người đưa ra quyết định cuối cùng về thiết kế?" những câu này cho bạn biết rất nhiều về văn hóa thực sự của công ty.

Và một điều rất thực tế ở Việt Nam: cộng đồng UX/product design ở đây rất nhỏ. Hiring manager ở công ty này thường biết hiring manager công ty kia. Đừng nói xấu công ty cũ trong buổi phỏng vấn, dù họ có tệ đến mức nào. Hãy nói về lý do bạn muốn tiến về phía trước, không phải lý do bạn muốn rời bỏ.

AI và nghề Designer - Đừng hoảng loạn, nhưng cũng đừng chủ quan

AI sẽ khiến phần lớn designer bị lay-off. Cánh cửa vào nghề sẽ hẹp hơn với người mới. Đây là phần tôi nghĩ nhiều nhất trong năm vừa qua và cũng là phần tôi thấy trong cộng đồng designer Việt Nam bàn luận sôi nổi nhất.

AI đang thay đổi nghề này. Không phải "sẽ thay đổi" mà đang thay đổi, ngay bây giờ, và nhanh hơn hầu hết mọi người chuẩn bị.

Từ bức tranh toàn cầu cho đến bối cảnh đến Việt Nam

Theo khảo sát mới nhất của Figma với hơn 1.000 designer và developer, gần 60% người làm product cho biết AI giúp họ dành nhiều thời gian hơn cho công việc có giá trị cao, và gần 70% nói AI giúp họ tăng năng xuất hơn. Nghe có vẻ tích cực nhưng đây là mặt còn lại: hơn một nửa hiring manager (56%) cho biết nhu cầu tuyển dụng senior designer đang tăng, trong khi chỉ 25% tuyển thêm cho vị trí junior.

Sự thật này chứng tỏ rằng: AI đang co hẹp đầu vào của nghề. Những task lặp đi lặp lại, rủi ro thấp chính là những thứ người mới vào nghề học bằng cách làm và dùng để chứng minh năng lực đang bị thu hẹp dần. Điều đó có nghĩa là con đường vào nghề cho junior đang trở nên hẹp hơn, không phải rộng hơn.

Một số công ty sẽ dựa hoàn toàn vào AI. Những công ty khác sẽ nhận ra giá trị bền vững của thiết kế có chiều sâu và đầu tư vào designer chất lượng. Bạn cần biết mình đang apply vào loại công ty nào.

Ở Việt Nam, câu chuyện có vài tầng phức tạp hơn

Tôi đã thử thẳng thắn hỏi các anh chị design manager gần đây: "Công ty đang dùng AI như thế nào trong quy trình design?" Câu trả lời chia thành ba nhóm khá rõ:

Nhóm một: "Đang bắt đầu áp dụng AI thực hiện 1 số việc đơn giản": Thường là công ty truyền thống hoặc agency nhỏ. Họ chưa bị áp lực đủ mạnh để thay đổi workflow. Môi trường này có thể thoải mái hơn trong ngắn hạn — nhưng cũng có nghĩa là bạn sẽ bị tụt hậu về kỹ năng nhanh hơn bạn nghĩ.

Nhóm hai: "Khuyến khích và thúc đẩy designer dùng tự do”. Thường là startup hoặc công ty product trẻ. Họ đang thử nghiệm, chưa có quy trình rõ ràng, nhưng có tinh thần cởi mở. Đây thường là môi trường học hỏi tốt nhất lúc này.

Nhóm ba: "Bắt đầu sử dụng AI để giảm headcount". UX Writting, Banner đơn giản, Research nhanh, Wireframe, Prototype, … đều đang được các công ty tối ưu để thay thế bằng AI. Câu trả lời thường không nói thẳng như vậy, nhưng bạn có thể nghe những câu ẩn ý như "cần một designer có thể phụ trách nhiều vai trò trong nhiều dự án hơn" hoặc "công ty đang tối ưu quy trình". Đây là tín hiệu bạn nên đọc kỹ trước khi nhận offer.

Những gì thực sự đang thay đổi trong công việc hằng ngày của designer

Trước đây, một phần lớn thời gian của designer là các việc mang tính thực thi: Tạo component, làm variant, export asset, viết placeholder, dựng layout ban đầu từ brief. Những việc này chưa biến mất, nhưng AI giờ có thể làm phần lớn chỉ trong vài phút nếu được mô tả rõ.

Nếu công việc của bạn phụ thuộc nhiều vào một kỹ thuật UX cụ thể, ví dụ usability test, thì khả năng cao một phần của quy trình đó sẽ được tự động hóa.

Điều không dễ thay thế là khả năng hiểu người dùng và bối cảnh sản phẩm: họ là ai? đang thực sự gặp vấn đề gì? và giao diện nên được thiết kế như thế nào cho phù hợp.

Vì vậy, thứ ngày càng quan trọng không phải là “tôi có thể làm màn hình này trong 2 tiếng”, mà là tôi hiểu vì sao màn hình này phải được thiết kế theo cách này, và có thể giải thích rõ ràng với team và stakeholder.

Câu hỏi thực tế bạn nên tự hỏi ngay bây giờ:

• Bạn có biết AI đang làm thay bạn cái gì không?

• Bạn có đang học cách làm việc với AI, hay đang tránh né nó?

• Bạn đang xây dựng kỹ năng nào mà AI không thể thay thế?

Thật tế mới giữa AI và Design

Có một làn sóng dư luận đang chạy song song nhau: một bên nói "AI sẽ thay thế tất cả designer", bên kia nói "AI không bao giờ thay thế được sự sáng tạo của con người". Cả hai luận điểm này đều đơn giản hóa quá mức.

Thực tế phức tạp hơn: AI đang thay thế một số nhiệm vụ, thu hẹp một số vai trò, và đồng thời tạo ra nhu cầu mới cho những người biết cách làm việc trong môi trường AI. Ai đó vẫn cần định nghĩa bài toán đủ rõ để AI có thể giải quyết. Ai đó cần đặt câu hỏi đúng. Và ai đó cần ra quyết định khi chưa có đủ số liệu hoặc mơ hồ trong sự thay đổi nhanh chóng mặt như hiện nay. Đó sẽ là công việc của chúng ta.

Nghề UX không biến mất — nhưng UX Designer không chịu thích nghi thì sẽ biến mất.

Chọn loại công ty nào ở Việt Nam

Ở thị trường Việt Nam, về cơ bản bạn có thể chọn giữa:

Agency và studio thiết kế: Đây là nơi tốt nhất để học nhanh, đặc biệt cho designer mới ra nghề hoặc đang chuyển hướng. Bạn sẽ làm nhiều loại dự án, tiếp xúc với nhiều ngành khác nhau, và học cách làm việc dưới áp lực timeline thực tế. Điểm yếu là lương thưởng đa số không cao bằng các công ty product, và bạn sẽ phải chiến đấu với brief thay đổi liên tục và client không hiểu chuyên môn của bạn.

Công ty product (startup đến scale-up): Đây là môi trường lý tưởng nếu bạn muốn phát triển tư duy sản phẩm. Bạn sẽ làm việc gần với PM và dev, thấy được tác động dài hạn của quyết định thiết kế, và có cơ hội xây dựng design system từ đầu. Ở Việt Nam hiện nay, các công ty như First AI, Zalo, MoMo, Be, … hay các fintech startup đang có đội design khá chất lượng. Lương thường tốt hơn agency.

Tập đoàn và công ty truyền thống đang chuyển đổi số: Lương có thể cao, benefit tốt, có thể tốc độ thay đổi nhanh hoặc chậm tùy tổ chức và có thể dính dáng đến chính trị trong công việc, bạn có thể mất nhiều thời gian thuyết phục stakeholder về giá trị của UX hơn là thực sự làm UX. Phù hợp nếu bạn muốn sự ổn định và có đủ kiên nhẫn để thay đổi văn hóa từ bên trong.

Công ty nước ngoài có văn phòng tại Việt Nam: Thường có quy trình design bài bản hơn, cơ hội học hỏi từ đồng nghiệp quốc tế, và lương cạnh tranh. Nhưng đôi khi bạn sẽ thấy mình chỉ là một nhánh nỏ của một team design ở nước ngoài, ít có tiếng nói trong quyết định chiến lược.

Câu hỏi thực sự bạn nên đặt ra trước khi nhận offer

Ai là người tôi sẽ học được nhiều nhất khi làm việc cùng? Không phải "sếp có dễ chịu không", mà là "sếp này có thể giúp tôi giỏi hơn không?"

Design ở đây có được tôn trọng không? Cách dễ nhất để biết: hỏi xem quy trình làm việc giữa design và PM là gì. Nếu câu trả lời là "PM đưa wireframe, designer vẽ cho đẹp lên" thì bạn biết mình cần nghĩ lại.

Domain / Sản phẩm của công ty là gì? Tôi có thể học được gì ở đây trong 2 năm tới? Nếu câu trả lời là "không nhiều" mức lương thêm 15% không đáng.

Và thêm một câu hỏi mới: Công ty này đang tiếp cận AI như một cơ hội hay như một cái cớ để cắt giảm? Câu hỏi này có thể nghe hơi nhạy cảm để hỏi thẳng trong phỏng vấn, nhưng bạn có thể quan sát qua cách họ nói về tool, về team size, về kỳ vọng năng suất. Đó là tín hiệu quan trọng về môi trường bạn sắp bước vào.

Kết luận

Không có con đường nào là đúng cho tất cả mọi người. Nhưng nếu bạn đọc đến đây, tôi nghĩ bạn đang nghiêm túc với nghề và đó đã là lợi thế lớn hơn bạn nghĩ ở một thị trường còn đang định hình trong cơn bão AI tại Việt Nam.

Chúc bạn tìm được chỗ xứng đáng với năng lực của mình.

Nguồn tham khảo

Figma - Figma's 2025 AI report: Perspectives from designers and developers. https://www.figma.com/blog/figma-2025-ai-report-perspectives/

UX Collective - AI is coming for our design jobs, but it can't touch taste. https://uxdesign.cc/ai-is-coming-for-our-design-jobs-but-it-cant-touch-taste-afd5c7a48184

Nielsen Norman Group - Why I’m Not Worried About My UX Job in the Era of AI. https://www.nngroup.com/articles/ux-job-with-ai/